SARYOMIYNING IJODIDAGI SHEʼRIY SANʼATLAR VA ULARNING MOHIYATI

Abstract

Ushbu maqolada XIX asr oxiri – XX asr boshlarida yashagan oʻzbek mumtoz adabiyotining yorqin vakili Yusuf Saryomiy (1840–1912) ijodidagi sheʼriy sanʼatlar (ilmi badeʼ) chuqur tahlil qilinadi. “Devoni Mavlaviy Yusuf Saryomiy” (1914, Toshkent, toshbosma) asosida tazod, iyhom, tajohul-ul-orif, takrir, tasdir, tavzeʼ, taʼdil, ishtiqoq, iltizom, irsoli masal kabi badiiy vositalarning qoʻllanilishi, ularning lirik ifodani kuchaytirishdagi roli, estetik va falsafiy mohiyati ochib beriladi. Tadqiqot devonning toshbosma nusxalari (OʻzFA Sharqshunoslik instituti fondi, inv. № P 119 va boshqalar), ilmiy adabiyotlar va matnshunoslik tahlillariga asoslanadi.

Saryomiy klassik anʼanalarni (Alisher Navoiy, Fuzuliy taʼsiri) davom ettirgan holda, oʻziga xos sodda, samimiy va taʼsirchan badiiy uslub yaratgan. Shoir ijodida ilmi badeʼ nafaqat shakliy bezak, balki ruhiy kechinmalar, muhabbat, ayriliq, tabiat goʻzalligi va hayotiy falsafani chuqur ifodalashning muhim vositasiga aylangan. Tadqiqot shoirning sheʼriy mahoratini zamonaviy adabiyotshunoslik nuqtai nazaridan baholashga yordam beradi.