MULTIKULTURAL VA INKLYUZIV TARIX TA’LIMI: TURLI MADANIYATLAR VA IJTIMOIY GURUHLAR TARIXINI O‘QITISHNING PEDAGOGIK IMKONIYATLARI
Abstract
Ushbu maqolada globallashuv davrida umumta’lim maktablarida tarix fanini multikultural va inklyuziv yondashuv asosida o‘qitish masalasi yoritilgan. Tadqiqotda James Banks tomonidan ishlab chiqilgan multikultural ta’limning beshta o‘lchovi (mazmun integratsiyasi, bilim qurilishi, xurofotni kamaytirish, tenglik pedagogikasi, maktab madaniyati va tuzilmasini kuchaytirish) hamda Peter Seixas va Sam Wineburg tomonidan taklif qilingan tarixiy tafakkur konsepsiyalari nazariy asos sifatida qabul qilingan. Maqolada Finlyandiya, Ispaniya, Buyuk Britaniya va AQSh kabi mamlakatlarda multikultural tarix ta’limini joriy etish bo‘yicha xalqaro tajribalar tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, darsliklarda turli madaniyatlar, elatlar va ijtimoiy qatlamlar (shu jumladan, ayollar, bolalar, ozchiliklar va chetda qolgan guruhlar) tarixining muvozanatli aks ettirilishi o‘quvchilarda bag‘rikenglik (tolerantlik) va empatiyani shakllantirishga, tarixiy ong va tanqidiy fikrlashni rivojlantirishga xizmat qiladi. Shu bilan birga, maqolada milliy o‘zlikni saqlagan holda boshqa madaniyatlarga nisbatan hurmat va keng dunyoqarashni tarbiyalashning pedagogik mexanizmlari, shuningdek, O‘zbekiston ta’lim tizimida multikultural va inklyuziv tarix ta’limini rivojlantirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
References
Banks, J. A. (2020). Cultural Diversity and Education: Foundations, Curriculum, and Teaching (6th ed.). New York: Routledge.
Banks, J. A., & Banks, C. A. M. (Eds.). (2020). Multicultural Education: Issues and Perspectives (10th ed.). Indianapolis, IN: John Wiley & Sons.
Sleeter, C. E., & Banks, J. A. (2024). Critical Multicultural Education: Theory and Practice. New York: Teachers College Press.
Seixas, P. (2017). A model of historical thinking. Educational Philosophy and Theory, 49(6), 593–605.
Wineburg, S. (2001). Historical Thinking and Other Unnatural Acts: Charting the Future of Teaching the Past. Philadelphia: Temple University Press.
Kohvakka, T. (2025). Teaching multicultural history in Finland: the views and practices of history teachers in Finland. Journal of Curriculum Studies. https://doi.org/10.1080/00220272.2025.2522467[reference:73].
(2025). Teaching history from an intercultural perspective: An action research study. Turkish History Education Journal, 14(2), 123–137.
(2023). The representation of minorities in the Finnish National Core Curriculum for history. KCI Journal.
(2023). Introduction: Negotiating Ethnic Diversity with National Identity in History Education. In Negotiating Ethnic Diversity with National Identity in History Education. Springer.
(2025). Including Marginalized Perspectives: Creating an Inclusive History Curriculum for Elementary Classes. ScholarWorks, California State University.