IOT TARMOQLARI XAVFSIZLIK PROTOKOLLARINI TADQIQ QILISH

Sodiqov Abduxakim; Abdumalikov A.A

IOT TARMOQLARI XAVFSIZLIK PROTOKOLLARINI TADQIQ QILISH

Authors

Sodiqov Abduxakim “University of management and future technologies” Raqamli texnologiyalar fakulteti, Telekommunikatsiya injiniringi mutaxasisligi yo‘nalishi magistranti
Abdumalikov A.A Ilmiy rahbar PhD. O‘ZMU Jizzax filiali Ilmiy tadqiqotlar, Innovatsiyalar va ilmiy pedagog kadrlar tayyorlash bo‘limi boshlig‘i.

Keywords:

IoT (Internet of Things), IoT tarmoqlari, xavfsizlik protokollari, autentifikatsiya, shifrlash, yengil kriptografiya, kalitlarni boshqarish, edge computing, blokcheyn, real vaqtli ma’lumotlarni boshqarish, anomaliyalarni aniqlash.

Abstract

Ushbu maqolada Internet of Things (IoT) tarmoqlarida xavfsizlik protokollarini tadqiq qilish masalalari keng qamrovda o‘rganildi. Tadqiqot doirasida IoT arxitekturasi, qurilmalararo autentifikatsiya va ishonch tizimlari, ma’lumotlarni shifrlash mexanizmlari, kalitlarni boshqarish, yengil kriptografik protokollar, edge computing va blokcheyn texnologiyalarining xavfsizlikka ta’siri tahlil qilindi. Shuningdek, IoT xavfsizligini baholash mezonlari, anomaliyalarni aniqlash va multi-faktorli autentifikatsiya yondashuvlari ko‘rib chiqildi. Tadqiqot natijalari IoT tarmoqlarida samarali xavfsizlikni ta’minlash uchun standartlashtirilgan, moslashuvchan va innovatsion protokollarni joriy etish muhimligini ko‘rsatadi. So‘nggi yillarda IoT texnologiyalari global iqtisodiyotning turli sohalarida inqilob yasadi. IoT tarmoqlarining o‘sishi va ularning samaradorligini oshirishga bo‘lgan ehtiyoj ilg‘or texnologik echimlar va boshqaruv strategiyalarini tadqiq qilishni talab qilmoqda.

References

Axmedov J.J., IoT texnologiyalari va xavfsizlik protokollari, Ilm Ziyo, Toshkent, 2022, 276 bet.

Qodirov D.X., Kompyuter tarmoqlari va ularning xavfsizligi, O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, Toshkent, 2020, 312 bet.

Journal of scientific research and their solutions “Ilmiy tadqiqotlar va ularning yechimlari jurnali” Volume 9, issue 01, 2026, pp. 711–715 bet.

ISO/IEC 30141:2018, Internet of Things (IoT) Reference Architecture, ISO/IEC, Geneva, 2018.

Haydarov S.S., Sun’iy intellekt va IoT tizimlari, Akademnashr, Toshkent, 2021, 288 bet.

Alimuhamedov A.A., Axborot xavfsizligi asoslari, Fan va texnologiya, Toshkent, 2021, 248 bet.

Rasulov B.M., Aqlli qurilmalar tarmoqlari va xavfsizlik masalalari, Innovatsion rivojlanish nashriyoti, Toshkent, 2023, 220 bet.

Lee I., Lee K., The Internet of Things (IoT): Applications, investments, and challenges for enterprises, Business Horizons, 2015, Vol. 58, No. 4, pp. 431–440.

Stojmenovic I., IoT security and privacy: Design principles and approaches, IEEE Internet of Things Journal, 2014, Vol. 1, No. 1, pp. 1–12.

Sicari S., Rizzardi A., Grieco L.A., Coen-Porisini A., Security, privacy and trust in Internet of Things: The road ahead, Computer Networks, 2015, Vol. 76, pp. 146–164.

Akyildiz, I. F., & Vuran, M. C. (2010). "IoT uchun xavfsizlik protokollari." IEEE Communications Magazine, 48(5), 64-70.

IOT TARMOQLARI XAVFSIZLIK PROTOKOLLARINI TADQIQ QILISH