O'ZBEKISTON MOLIYA TIZIMINING TRANSFORMATSIYASI VA FISKAL SIYOSATGA MOLIYAVIY TEXNOLOGIYALARNI (FINTECH) JORIY ETISH: BYUDJET BARQARORLIGI VA DAROMADLAR DINAMIKASI
Keywords:
fiskal siyosat, konsolidatsiyalashgan byudjet, moliyaviy texnologiyalar (FinTech), soliq ma'muriyatchiligi, davlat moliyasi, O'zbekiston, makroiqtisodiy barqarorlik. JEL tasnifi: H20, H62, H83, O53.Abstract
Annotatsiya (o'zbek tilida). Maqolada O'zbekiston Respublikasi moliya tizimining tarkibiy tuzilmasi, Davlat byudjetining 2025–2026-yillar I yarim yillik ijrosi hamda raqamli soliq ma'muriyatchiligi (FinTech) vositalari tavsiflovchi va qiyosiy usullar bilan tahlil qilingan. Iqtisodiyot va moliya vazirligi hamda Statistika agentligining ma'lumotlariga ko'ra, 2026-yil birinchi yarmida konsolidatsiyalashgan byudjet taqchilligi 32,6 trln so'mdan 13,9 trln so'mgacha (rasmiy hisobotda YaIMga nisbatan 0,7 %) qisqargan, sof Davlat byudjeti esa 1,8 trln so'm profitsit bilan bajarilgan. Muallif hisob-kitoblariga ko'ra, daromadlarning xarajatlarni qoplash darajasi 88,3 %dan 95,4 %gacha oshgan. Raqamli vositalar bu natijalarga mos keluvchi omil sifatida ko'rib chiqiladi; sabab-oqibat bog'liqligi ekonometrik usulda sinalmagan. Maqola so'nggida fiskal barqarorlikni mustahkamlash bo'yicha takliflar berilgan.
References
Ilmiy adabiyotlar
Alesina, A., & Perotti, R. (1995). Fiscal expansions and adjustments in OECD countries. Economic Policy, 10(21), 205–248.
Besley, T., & Persson, T. (2014). Why do developing countries tax so little? Journal of Economic Perspectives, 28(4), 99–120.
Jumaev, N. X., & Raxmonov, D. A. (2024). Moliya va moliyaviy texnologiyalar: Zamonaviy tendensiyalar. Toshkent: TDIU nashriyoti.
Keynes, J. M. (1936). The General Theory of Employment, Interest and Money. London: Macmillan.
Malikov, T. S., & Xaydarov, N. X. (2021). Davlat byudjeti: O'quv qo'llanma. Toshkent: Iqtisod-Moliya.
OECD (2016). Technologies for Better Tax Administration: A Practical Guide for Revenue Bodies. Paris: OECD Publishing.
Reinhart, C. M., & Rogoff, K. S. (2010). Growth in a time of debt. American Economic Review, 100(2), 573–578.
Ricardo, D. (1817). On the Principles of Political Economy and Taxation. London: John Murray.
Smith, A. (1776). An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations. London: W. Strahan & T. Cadell.
Vahobov, A. V., & Malikov, T. S. (2022). Moliya: Darslik. Toshkent: Iqtisod-Moliya / TDIU.
Normativ-huquqiy hujjatlar va rasmiy manbalar
O'zbekiston Respublikasining Byudjet kodeksi. Qonunchilik ma'lumotlari milliy bazasi: lex.uz.
O'zbekiston Respublikasining Soliq kodeksi (yangi tahriri). Qonunchilik ma'lumotlari milliy bazasi: lex.uz.
O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 11-sentyabrdagi PF-158-sonli «O'zbekiston – 2030» strategiyasi to'g'risida»gi Farmoni.
O'zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi (2026). 2026-yil I yarim yillik yakunlari bo'yicha konsolidatsiyalashgan va Davlat byudjeti ijrosi to'g'risida hisobot. https://www.imv.uz
O'zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Statistika agentligi (2026). Makroiqtisodiy ko'rsatkichlar byulleteni. https://stat.uz
«Ochiq byudjet» axborot portali. https://openbudget.uz
EY (2026). Uzbekistan: tax updates effective from 2026. https://www.ey.com/en_uz/technical/tax-alerts/2026/01/uzbekistan-tax-updates-2026
PwC (2026). Worldwide Tax Summaries: Uzbekistan — Other taxes. https://taxsummaries.pwc.com/republic-of-uzbekistan/corporate/other-taxes
Rödl & Partner (2026). Uzbekistan tax reforms 2026: new SME benefits and VAT rules. https://www.roedl.com/en/insights/uzbekistan-sme-tax-reforms-2026/
