KVANT TAHDIDI VA POST-KVANT KRIPTOGRAFIYASIGA O‘TISH: MUAMMOLAR VA YECHIMLAR
Abstract
XXI asr axborot texnologiyalari rivojlanishida kvant hisoblashlar (quantum computing) yangi davrni boshlab berdi. Hozirgi kunda Internet xavfsizligining poydevori hisoblangan RSA, ECC (Elliptic Curve Cryptography) va Diffie-Hellman kabi asimmetrik shifrlash algoritmlari katta sonlarni ko‘paytuvchilarga ajratish va diskret logarifmlash kabi matematik masalalarning murakkabligiga asoslanadi.
Biroq, Shor algoritmi kabi kvant algoritmlarining paydo bo‘lishi ushbu kriptografik tizimlarning himoya funksiyalarini tubdan zaiflashtiradi. Kvant kompyuterlari klassik kompyuterlardan farqli ravishda eksponensial tezlikda hisoblashlarni amalga oshira oladi, bu esa "Kriptografik halokat" (Cryptographic Apocalypse) xavfini yuzaga keltiradi.
References
NIST (National Institute of Standards and Technology). Announcing Post-Quantum Cryptography Standards. U.S. Department of Commerce, 2024.
Shor, P. W. (1994). Algorithms for quantum computation: discrete logarithms and factoring. Proceedings 35th Annual Symposium on Foundations of Computer Science. IEEE.
Bernstein, D. J., & Lange, T. (2017). Post-quantum cryptography. Nature News, 549(7671), 188-194.
Alagic, G., et al. (2022). Status Report on the Second Round of the NIST Post-Quantum Cryptography Standardization Process. NIST Internal Report 8413.
Chen, L., et al. (2016). Report on Post-Quantum Cryptography. NIST Internal Report 8105.
Gentry, C. (2009). Fully Homomorphic Encryption Using Ideal Lattices. Proceedings of the 41st Annual ACM Symposium on Theory of Computing.
Hoffstein, J., Pipher, J., & Silverman, J. H. (1998). NTRU: A ring-based public key cryptosystem. Algorithmic Number Theory, Springer.
Buchmann, J. A., et al. (2013). Post-Quantum Cryptography. Springer Science & Business Media.
Moody, D. (2020). The NIST Post-Quantum Cryptography Standardization Project: A Status Update. NIST.
Stallings, W. (2023). Cryptography and Network Security: Principles and Practice. Pearson Education