STRESSNING RUHIY KASALLIKLAR RIVOJLANISHIDAGI O'RNI: ZAMONAVIY ILMIY QARASHLAR
Abstract
Mazkur maqolada stressning ruhiy kasalliklar rivojlanishidagi o'rni zamonaviy ilmiy qarashlar asosida tahlil qilinadi. Stress organizmning tashqi va ichki omillarga moslashuv reaksiyasi bo'lsa-da, uning uzoq davom etuvchi shakllari markaziy nerv tizimi faoliyatiga, gipotalamus–gipofiz–buyrak usti bezi (HPA) tizimiga hamda immun va neyroendokrin mexanizmlarga salbiy ta'sir ko'rsatadi. Natijada depressiya, xavotir buzilishlari, posttravmatik stress buzilishi va shizofreniya kabi ruhiy kasalliklarning rivojlanish xavfi ortadi. Maqolada biologik, genetik, psixologik va ijtimoiy omillarning o'zaro ta'siri, surunkali stressning miya faoliyatiga ta'siri hamda stress bilan bog'liq biomarkerlar yoritilgan. Shuningdek, sun'iy intellekt, raqamli texnologiyalar va zamonaviy diagnostika usullarining stressni erta aniqlash hamda ruhiy kasalliklarning oldini olishdagi istiqbollari tahlil qilinadi. Stressni samarali boshqarish ruhiy salomatlikni saqlash va kasalliklar profilaktikasining muhim omillaridan biri ekanligi ilmiy dalillar asosida asoslanadi.
References
World Health Organization. Mental health. – Geneva: WHO, 2025.
World Health Organization. Depression. Fact sheet. – Geneva: WHO, 2025.
American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5-TR). – 5th ed., text rev. – Washington, DC: American Psychiatric Publishing, 2022. – 1120 p.
Sadock B. J., Sadock V. A., Ruiz P. Kaplan & Sadock's Synopsis of Psychiatry: Behavioral Sciences/Clinical Psychiatry. – 12th ed. – Philadelphia: Wolters Kluwer, 2022. – 1472 p.
Selye H. The Stress of Life. – New York: McGraw-Hill, 1976. – 515 p.
Sapolsky R. M. Why Zebras Don't Get Ulcers: The Acclaimed Guide to Stress, Stress-Related Diseases, and Coping. – 3rd ed. – New York: Henry Holt and Company, 2004. – 558 p.
Stahl S. M. Stahl's Essential Psychopharmacology: Neuroscientific Basis and Practical Applications. – 5th ed. – Cambridge: Cambridge University Press, 2021. – 784 p.
Kaplan H. I., Sadock B. J. Comprehensive Textbook of Psychiatry. – 10th ed. – Philadelphia: Lippincott Williams & Wilkins, 2017. – 4880 p.
Давыдовский И. В. Общая патология человека. – М.: Медицина, 1969. – 612 с.
Ўринбоев Б., Каримов Ш. Психиатрия: дарслик. – Тошкент: Янги аср авлоди, 2021. – 432 б.