SUN’IY INTELLEKT TEXNOLOGIYALARINING OLIY TA’LIMDA TALABALAR IJODKORLIGINI OSHIRISHDAGI O‘RNI VA KIBERXAVFSIZLIK MUAMMOLARI
Keywords:
Mazkur maqolada sun’iy intellekt (SI) va ta’limda sun’iy intellekt (AIED – Artificial Intelligence in Education) texnologiyalarining oliy ta’limda, xususan STEM yo‘nalishlarida talabalar ijodkorligini oshirish maqsadida qo‘llanilishi hamda bu jarayonda yuzaga keladigan kiberxavfsizlik muammolari tahlil qilingan. Tahlil L. Tmanovaning Capella universitetida 2025-yilda himoya qilingan doktorlik dissertatsiyasi natijalariga asoslanadi. Unda axborot texnologiyalari, kompyuter fanlari, kiberxavfsizlik va bioinformatika sohalarida 5–30 yillik tajribaga ega professorlarning SI texnologiyalaridan foydalanish tajribasi o‘rganilgan. Maqolada tadqiqotda aniqlangan uchta asosiy mavzu – SI o‘qituvchining yordamchi texnologiyasi sifatida, SI yordamida kuchaytirilgan pedagogik ijodkorlik va “buzuvchi” ta’lim ekotizimi yoritib berilgan. Shuningdek, muallif tomonidan ushbu natijalar kiberxavfsizlik nuqtai nazaridan qayta ko‘rib chiqilib, ta’lim ma’lumotlari maxfiyligi, katta til modellariga qaratilgan hujumlar, intellektual mulk himoyasi va pedagogik ma’lumotlarga egalik masalalari bo‘yicha xavflar va himoya choralari taklif etilgan.Abstract
sun’iy intellekt, AIED, generativ sun’iy intellekt, ChatGPT, ijodkorlik, oliy ta’lim, innovatsiyalar diffuziyasi nazariyasi, shaxsga doir ma’lumotlar, prompt injection, kiberxavfsizlik, pedagogik ma’lumotlarga egalik.
References
Tmanova L. Professors’ Use of Artificial Intelligence Technology for Student Creativity Enhancement: Doctoral dissertation. – Capella University, 2025. – 224 p.
Rogers E.M. Diffusion of Innovations. 5th Edition. – New York: Free Press, 2003.
Percy W.H., Kostere K., Kostere S. Generic qualitative research in psychology // The Qualitative Report. – 2015. – Vol. 20, No. 2. – P. 76–85.
Hennink M., Kaiser B.N. Sample sizes for saturation in qualitative research: A systematic review of empirical tests // Social Science & Medicine. – 2022. – Vol. 292. – 114523.
O‘zbekiston Respublikasining “Shaxsga doir ma’lumotlar to‘g‘risida”gi Qonuni. O‘RQ-547-son, 2019-yil 2-iyul.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Sun’iy intellekt texnologiyalarini jadal joriy etish uchun shart-sharoitlar yaratish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ-4996-son qarori. 2021-yil 17-fevral.
NIST. Artificial Intelligence Risk Management Framework (AI RMF 1.0). NIST AI 100-1. – National Institute of Standards and Technology, 2023.
OWASP. Top 10 for Large Language Model Applications. – OWASP Foundation, 2025.
UNESCO. Guidance for Generative AI in Education and Research. – Paris: UNESCO, 2023.
Russell S., Norvig P. Artificial Intelligence: A Modern Approach. 4th Edition. – Pearson, 2021.
Regulation (EU) 2016/679 of the European Parliament and of the Council (General Data Protection Regulation). – 2016.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “«Raqamli O‘zbekiston – 2030» strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PF-6079-son Farmoni. 2020-yil 5-oktabr.
