YOTOQ YARALARI BILAN KASALLANGAN BEMORLAR UCHUN CHOYSHAB MATOLARINING SIFAT KO‘RSATKICHLARINI KOMPLEKS BAHOLASH
Keywords:
yotoq yarasi, bosim jarohati, tibbiy tekstil, choyshab matosi, gigroskopiklik, havo o‘tkazuvchanligi, kapillyarlik, ishqalanish, mikroiqlim, yuza zichligi, mustahkamlik, paxta tolasi, aralash mato.Abstract
maqolada yotoq yaralari bilan kasallangan bemorlar uchun mo‘ljallangan choyshab matolarining gigiyenik, fizik-mexanik va ekspluatatsion xususiyatlari kompleks baholangan. Tadqiqotning ilmiy muammosi shundan iboratki, bemor terisi bilan uzoq muddat kontaktda bo‘ladigan choyshab materiali bir vaqtning o‘zida namlikni boshqarishi, yetarli havo almashinuvini ta’minlashi, mexanik ta’sirlarga va takroriy yuvishga chidamli bo‘lishi hamda teri–mato interfeysida ortiqcha ishqalanishni kuchaytirmasligi kerak. Tadqiqot obyekti sifatida amaliyotda qo‘llanilayotgan paxta va aralash tolali beshta mato namunasi tanlandi. Tolali tarkib, yuza zichligi, gigroskopiklik, havo o‘tkazuvchanligi, rangga chidamlilik, nam ishlov berishdan keyingi chiziqli o‘lchamlarning o‘zgarishi, tanda va arqoq yo‘nalishlaridagi mustahkamlik hamda kapillyarlik ko‘rsatkichlari aniqlandi. Natijalar barcha tekshirilgan namunalarda havo o‘tkazuvchanligi me’yoriy qiymatdan pastligini, ayrim namunalarda esa gigroskopiklik va o‘lcham barqarorligi bo‘yicha nomuvofiqlik mavjudligini ko‘rsatdi. Adabiyotlar tahlili namlikning teri–tekstil interfeysidagi ishqalanishni oshirishi va shu orqali siljish deformatsiyalarini kuchaytirishi mumkinligini ko‘rsatadi. Shuning uchun funksional tibbiy choyshab materiallarini tanlashda gigroskopiklik, havo o‘tkazuvchanligi va kapillyarlik bilan bir qatorda ishqalanish hamda namlik transporti xususiyatlarini ham kompleks baholash zarur.
References
Kottner J., Black J., Call E., Gefen A., Santamaria N. Microclimate: A critical review in the context of pressure ulcer prevention. Clinical Biomechanics. 2018;59:62–70. DOI: 10.1016/j.clinbiomech.2018.09.010.
Schwartz D., Katsman Magen Y., Levy A., Gefen A. Effects of humidity on skin friction against medical textiles as related to prevention of pressure injuries. International Wound Journal. 2018;15(6):866–874. DOI: 10.1111/iwj.12937.
Derler S., Huber R., Feuz R., Kundig S., H. et al. Medical textiles with low friction for decubitus prevention. Tribology International. 2012;46(1):208–214. DOI: 10.1016/j.triboint.2011.03.011.
Derler S., Gerhardt L.C. Tribology of skin: Review and analysis of experimental results for the friction coefficient of human skin. Tribology Letters. 2012;45:1–27.
El-Ghazali S., Khatri M., Kobayashi S., Kim I.S. An overview of medical textile materials. In: Medical Textiles from Natural Resources. Woodhead Publishing. 2022. P. 3–42.
Saha J., Ahmed F., Mahmud Sh.T., Mondal Md.I.H. Protective medical textiles for patients and health professionals. In: Protective Textiles from Natural Resources. Woodhead Publishing. 2022. P. 39–73. DOI: 10.1016/B978-0-323-90477-3.00007-9.
Edvards J.V., Goheen S.C. New developments in functional medical textiles and their mechanism of action. In: Functional Textiles for Improved Performance, Protection and Health. Woodhead Publishing. 2011. P. 293–319. DOI: 10.1533/9780857092878.291.
Ezenya-Bakpa Ch.Ch., Inobeme A., Adekoya M.A. Hospital laundries and their effect on medical textiles. In: Medical Textiles from Natural Resources. Woodhead Publishing. 2022. P. 767–792.
Shirinova M.X., Nigmatova F.U. Yotoq yara bilan kasallangan bemorlar kiyimlariga qo‘yiladigan asosiy sifat ko‘rsatkichlarining so‘rovnoma natijalari. O‘zbekiston to‘qimachilik jurnali. 2022. №1. B. 101–107.
Nigmatova F.U., Shirinova M.X., Ahrorbekova M.S. Требования к материалам изделий для больных с пролежными ранами. NamTI. 2021. II tom. B. 178–181.
Kottner J., Cuddigan J., Carville K., Balzer K., Berlowitz D., Law S., Litchford M., Mitchell P., Moore Z., Pittman J., Sigaudo-Roussel D., Chang Y., Haesler E. Prevention and treatment of pressure ulcers/injuries: The protocol for the second update of the international Clinical Practice Guideline 2019. Journal of Tissue Viability. 2019;28(2):51–58. DOI: 10.1016/j.jtv.2019.01.001.