EKOLOGIK INQIROZ VA OROL DENGIZI MINTAQASIDA BIOLOGIK XILMA-XILLIKNING YO‘QOLISHI

EKOLOGIK INQIROZ VA OROL DENGIZI MINTAQASIDA BIOLOGIK XILMA-XILLIKNING YO‘QOLISHI

Authors

  • Dushamov Jamshidbek Olimboy o‘g‘li Nizomiy nomidagi O‘zbekiston milliy universiteti tarix fakulteti o‘qituvchisi

Keywords:

Orol dengizi, Ekologik inqiroz, Cho‘llanish, Orolqum cho‘li, Tuproq sho‘rlanishi, kimyoviy ifloslanish, biologik turlarning yo‘qolishi, degradatsiyasi, Botanika xilma-xilligining kamayishi, ASBP, IFAS

Abstract

Orol dengizi mintaqasidagi ekologik tanazzul zamonaviy davrning eng keng ko‘lamli biologik xilma-xillik falokatlaridan biridir. Ushbu maqola dengizning qurishi oqibatida yuzaga kelgan ekologik oqibatlarni tizimli ravishda tahlil qiladi. Asosiy e’tibor cho‘llanish va tuproq sho‘rlanish jarayonlariga, baliq, sut emizuvchi hayvonlar, qushlar va o‘simlik turlarining yo‘qolishi yoki keskin kamayishiga, shuningdek, Amudaryo va Sirdaryo deltalaridagi xilma-xil ekotizimlarning tanazzulga uchrab, yaroqsiz yerlarga aylanishiga qaratiladi. Ekologik kuzatuvlar, biologik xilma-xillik baholari va ingliz, rus hamda o‘zbek tilidagi ilmiy adabiyotlarga asoslanib, maqola suvdagi biologik xilma-xillikning deyarli butunlay yo‘qolganini, quruqlikdagi hayvonot va o‘simlik dunyosining keskin kambag‘allashganini va Amudaryo hamda Sirdaryo deltalarining unumdor ekotizimlari qulaganini hujjatlashtiradi. Maqola bu yo‘qotishlarni Markaziy Osiyodagi ekologik boshqaruv doirasida ko‘rib chiqadi va har qanday tiklash jarayonida hisobga olinishi zarur bo‘lgan biologik xilma-xillik ustuvor yo‘nalishlarini belgilaydi.

References

Аладин Н. В., Плотников И. С. Биологическое разнообразие Аральского моря // Труды Зоологического института РАН. – 1995. – №262.

Breckle S. W., Wucherer W., Dimeyeva L. A., Ogar N. P. (eds.). Aralkum — a Man-Made Desert: The Desiccated Floor of the Aral Sea (Central Asia). – Springer, 2012.

Goudie A. S. Great Warm Deserts of the World: Landscapes and Evolution. – Oxford University Press, 2002.

Dukhovny V. A., de Schutter J. L. G. Water in Central Asia: Past, Present, Future. – CRC Press / Balkema, 2011.

Рустамов Э. А. Деградация дельты Амударьи. – Ташкент: Фан, 2004.

FAO. Irrigation in Central Asia: Social, Economic and Environmental Considerations. – Rome, 2002.

IFAS SIC. Assessment of Dust and Salt Transport from the Aral Sea Exposed Bottom. – Tashkent, 2014.

Ataniyazova O., Baumann R. A., Liem A. K. D., Mukhopadhyay U. A., Vogelaar E. F., Boer J. Levels of certain metals, pesticides and dioxins in breast milk from Karakalpakstan // Acta Paediatrica. – 2001. – Vol. 90, No. 8.

Юсупов З. А. Изменение органического вещества почв в дельте Амударьи // Почвоведение. – 2012. – №4.

Nishonov B., Jumaev B., Yusupov R. Ekologik muammolar va Orol dengizining qurishiga aholi munosabati // Oʻzbekiston biologiya jurnali. – 2019. – №3.

Zenkevich L. A. Biology of the Seas of the USSR. – London: George Allen & Unwin, 1963.

Аладин Н. В., Плотников И. С. Ихтиофауна Аральского моря: история и современное состояние // Вопросы ихтиологии. – 2004. – Т. 44, №3.

Micklin P. The Aral Sea disaster // Annual Review of Earth and Planetary Sciences. – 2007. – Vol. 35.

Butorin A. (ed.). Biodiversity Conservation in the Aral Sea Basin. – UNEP / GRID-Arendal, 1999.

Кубанская В. П. Промысловое рыболовство на Аральском море // Рыбное хозяйство. – 2001. – №3.

Алекин О. А., Лябогаев С. Гидрохимия Аральского моря // Вопросы географии. – 2000. – №45.

Жалилов Ш. Т. Орнитофауна Южного Приаралья. – Ташкент: АН РУз, 2000.

Абдусалямов И. А. Птицы Узбекистана. – Ташкент: Фан, 1977.

Tömösvary T., Simeonov S. D., Nankinov D. N. Status of Dalmatian Pelican // Pelecanus. – 1997. – Vol. 7.

Cuthbert R., Hilton G. Introduced house crows in Zanzibar // Oryx. – 2004. – Vol. 38, No. 2.

Шернязов Б. Ш. Бухарский олень Амударьи: экология и охрана. – Нукус: КГУ, 2008.

Sludskiy A. A., Afanasiev Yu. G., Lobachev V. S. Mammals of Kazakhstan. – Alma-Ata: Nauka, 1975.

Matthiessen P. Tigers in the Snow. – New York: North Point Press, 2000.

Ниязов В. С. Дикий кабан Приаралья // Каракалпакстан. – 2004. – №2.

Downloads

Published

2026-04-01
Loading...