GLOBAL QIYMAT ZANJIRLARI SHAROITIDA RIVOJLANAYOTGAN IQTISODIYOTLARNING XALQARO SAVDOGA INTEGRATSIYALASHUVI: MARKAZIY OSIYO MINTAQASI TAJRIBASI
Abstract
Mazkur maqolada global qiymat zanjirlari (GQZ) nazariyasi va ularning zamonaviy xalqaro iqtisodiy munosabatlardagi o'rni tahlil qilinadi. Ishlab chiqarish jarayonlarining bir necha davlatlar bo'ylab bo'linishi rivojlanayotgan iqtisodiyotlarga texnologiya, investitsiya va bilim transferiga erishish imkonini beradi, biroq bunday integratsiya bir qator institutsional va infratuzilmaviy talablarni ham keltirib chiqaradi. Maqolada Markaziy Osiyo mintaqasi, xususan O'zbekiston misolida, mintaqaviy transport-logistika loyihalarining (jumladan, temir yo'l koridorlarining) global qiymat zanjirlariga integratsiyalashuv jarayoniga ta'siri ko'rib chiqiladi. Xalqaro tashkilotlarning (Jahon banki, Osiyo taraqqiyot banki, Jahon savdo tashkiloti) so'nggi hisobotlari asosida mintaqaviy hamkorlikni chuqurlashtirish, raqamlashtirish va tranzit salohiyatini oshirish bo'yicha tavsiyalar ishlab chiqilgan.
References
Antras, P. (2015). Global production: Firms, contracts, and trade structure. Princeton University Press.
Asia Regional Integration Center. (2026). Asia Regional Integration Center statistical database. Asian Development Bank. https://aric.adb.org/
Asian Development Bank. (2024). Asian Economic Integration Report 2024: Decarbonizing global value chains. Asian Development Bank. https://aric.adb.org/pdf/aeir/AEIR2024_complete.pdf
Asian Development Bank. (2025). Asian Economic Integration Report 2025: Harnessing the benefits of regional cooperation and integration. Asian Development Bank. https://www.adb.org/publications/asian-economic-integration-report-2025
Baldwin, R., & Lopez-Gonzalez, J. (2015). Supply-chain trade: A portrait of global patterns and several testable hypotheses. The World Economy, 38(11), 1682–1721.
Borin, A., & Mancini, M. (2019). Measuring what matters in global value chains and value-added trade (Policy Research Working Paper No. 8804). World Bank.
Global Value Chains: A Developmental Tool for Lebanon. (2025). Journal of Sustainable Economics, 2025(135). https://luminousinsights.net/articles/JSE-2025-135
Grossman, G. M., & Rossi-Hansberg, E. (2008). Trading tasks: A simple theory of offshoring. American Economic Review, 98(5), 1978–1997.
World Bank. (2020). World Development Report 2020: Trading for development in the age of global value chains. World Bank.
World Bank Group. (n.d.). Global value chains. Retrieved July 10, 2026, from https://www.worldbank.org/en/topic/global-value-chains
World Trade Organization. (2023). Global Value Chain Development Report 2023: Resilient and sustainable GVCs in turbulent times. WTO, ADB, IDE-JETRO, & UIBE. https://www.wto.org/english/res_e/publications_e/gvc_dev_rep23_e.htm
World Trade Organization. (2025). Recent developments in global value chains (Global Value Chain Development Report 2025, Chapter 1). WTO. https://www.wto.org/english/res_e/booksp_e/gvcreport2025-01_e.pdf