SHARQ MUTAFAKKIRLARI MEROSIDA BOSHQARUV PSIXOLOGIYASI: RAHBAR SHAXSI, AXLOQIY LIDERLIK VA ZAMONAVIY BOSHQARUV KONSEPSIYALARINING QIYOSIY TAHLILI
Keywords:
boshqaruv psixologiyasi, Sharq mutafakkirlari, rahbar shaxsi, axloqiy liderlik, adolat, mas’uliyat, maslahat, insonparvarlik, tashkiliy adolat, boshqaruv madaniyati.Abstract
Maqolada Sharq mutafakkirlari merosida shakllangan boshqaruv psixologiyasi, rahbar shaxsi va axloqiy liderlikka oid qarashlar tarixiy-qiyosiy va mazmuniy tahlil asosida o‘rganiladi. Abu Nasr Forobiy, Abu Rayhon Beruniy, Yusuf Xos Hojib, Amir Temur, Alisher Navoiy, Ahmad Donish va Abdulla Avloniy asarlaridagi adolat, bilim, mas’uliyat, maslahat, intizom, insonparvarlik, ma’rifat va xalq manfaatiga xizmat qilish tamoyillari zamonaviy boshqaruv psixologiyasining etik liderlik, xizmatkor liderlik, tashkiliy adolat, kommunikativ kompetensiya va hisobdorlik kabi kategoriyalari bilan qiyoslanadi. Tadqiqotda tarixiy-qiyosiy, hermenevtik, kontent-tahlil va konseptual moslashtirish metodlaridan foydalanilgan. Natijalar Sharq tafakkurida rahbarlik hokimiyatni egallashdan ko‘ra, axloqiy mas’uliyat, bilim va ijtimoiy xizmat sifatida talqin qilinganini ko‘rsatadi. Maqolada mutafakkirlar qarashlarining umumiy va farqli jihatlari tizimlashtirilib, ularning zamonaviy rahbar kadrlarni tayyorlash, boshqaruv madaniyatini rivojlantirish va tashkilotlarda sog‘lom psixologik muhitni shakllantirishdagi amaliy imkoniyatlari asoslanadi.
References
Forobiy, Abu Nasr. Fozil odamlar shahri. 2-nashr. - Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi davlat ilmiy nashriyoti, 2012. - 160 b.
Beruniy, Abu Rayhon. Tanlangan asarlar. - Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi Adabiyot va san’at nashriyoti, 1972.
Yusuf Xos Hojib. Qutadg‘u bilig (Saodatga boshlovchi bilim). - Toshkent: O‘zbekiston, 2019. - 240 b.
Temur tuzuklari / Fors tilidan Alixonto‘ra Sog‘uniy va Habibulla Karomatov tarjimasi. - Toshkent, 1991.
Navoiy, Alisher. Saddi Iskandariy. - Toshkent: Fan, 1989.
Donish, Ahmad. Navodir ul-vaqoe. - Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi Adabiyot va san’at nashriyoti, 1989.
Avloniy, Abdulla. Turkiy guliston yoxud axloq. - Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2004. - 94 b.
Boymurodov, N. Rahbar psixologiyasi: o‘quv qo‘llanma. - Toshkent: Yangi asr avlodi, 2007. - 328 b.
Brown, M. E., Treviño, L. K., Harrison, D. A. Ethical leadership: A social learning perspective for construct development and testing // Organizational Behavior and Human Decision Processes. - 2005. - Vol. 97, No. 2. - P. 117 -134. DOI: 10.1016/j.obhdp.2005.03.002.
Ethical leadership in the East: A systematic review of literature // Journal of Management & Organization. - 2025. - Vol. 31, No. 1. - P. 122 -143. DOI: 10.1017/jmo.2024.33.
Rhodes, C. Ethics, alterity and the rationality of leadership justice // Human Relations. - 2012. - Vol. 65, No. 10. DOI: 10.1177/0018726712448488.
Dilmurodov, Sh. N. Sharq mutafakkirlari asarlarida boshqaruv ma’naviyati va axloq to‘g‘risidagi qoidalarning namoyon bo‘lish // Solution of Social Problems in Management and Economy. - 2025. - B. 151 -153. DOI: 10.5281/zenodo.14915921.
Greenleaf, R. K. Greenleaf on Servant-Leadership: Who Is the Servant-Leader? // International Journal of Servant-Leadership. - 2008. - Vol. 4, Art. 5. DOI: 10.33972/ijsl.234.
Robson, A. Justice in Leadership // Journal of Business Ethics. - 2026. - Vol. 204. - P. 183 -197. DOI: 10.1007/s10551-025-06102-w.
O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi huzuridagi Oliy attestatsiya komissiyasi. Ilmiy nashrlarga qo‘yiladigan talablar: ilmiy maqolada muammoning qo‘yilishi, nazariy-metodologik puxtalik, manbalar ishonchliligi va xulosalarning asoslanganligi to‘g‘risidagi mezonlar. Murojaat sanasi: 09.09.2026.
