JAHON VA O‘ZBEK TILSHUNOSLIGIDA BOLALAR NUTQINING O‘RGANILISHI

JAHON VA O‘ZBEK TILSHUNOSLIGIDA BOLALAR NUTQINING O‘RGANILISHI

Authors

  • Madraximova Gulnozahon Adxamovna

Abstract

Mazkur maqolada bolalar nutqi ontogenezi masalasining jahon va o‘zbek tilshunosligida o‘rganilish tarixi tahlil qilinadi. Tadqiqotda XIX asr oxiridagi kundalik-kuzatuv an’analaridan boshlab XX asrning psixologik, psixolingvistik, generativ, sotsiomadaniy, funksional-pragmatik va korpusga asoslangan yondashuvlarigacha bo‘lgan ilmiy yo‘nalishlar izchil ko‘rib chiqildi. Jahon tilshunosligida bolalar nutqi avval bolaning individual rivojlanish faktlarini qayd etish orqali, keyinchalik esa til qobiliyati, grammatik tizimning shakllanishi, muloqot muhitining ta’siri, nutqiy akt va pragmatik kompetensiya kabi masalalar asosida tadqiq qilingan. O‘zbek tilshunosligida esa bu yo‘nalish nisbatan keyinroq shakllangan bo‘lsa-da, so‘nggi yillarda bolalar nutqining psixolingvistik, sotsiopsixolingvistik, pragmalingvistik, deyktik, kvazidialogik va bilingval jihatlariga oid izlanishlar kengayib bormoqda. Maqolada mavjud ilmiy manbalar asosida o‘zbek bolalar nutqini tadqiq etishning bugungi holati, erishilgan natijalar va yechilishi lozim bo‘lgan muammolar aniqlanadi.

References

Darwin C. A biographical sketch of an infant // Mind. – 1877. – Vol. 2, № 7. – P. 285–294. DOI: 10.1093/mind/os-2.7.285.

Preyer W. Die Seele des Kindes: Beobachtungen über die geistige Entwicklung des Menschen in den ersten Lebensjahren. – Leipzig: Grieben, 1882.

Stern C., Stern W. Die Kindersprache: Eine psychologische und sprachtheoretische Untersuchung. – Leipzig: Barth, 1907.

Piaget J. The Language and Thought of the Child. – London: Routledge, 2001. – Original work published 1923.

Vygotsky L. S. Thought and Language. – Cambridge, MA: MIT Press, 1986. – Original work published 1934.

Gvozdev A. N. Formirovanie u rebenka grammaticheskogo stroya russkogo yazyka. – Moskva: Izd-vo APN RSFSR, 1949.

Skinner B. F. Verbal Behavior. – New York: Appleton-Century-Crofts, 1957.

Chomsky N. A Review of B. F. Skinner’s Verbal Behavior // Language. – 1959. – Vol. 35, № 1. – P. 26–58.

Lenneberg E. H. Biological Foundations of Language. – New York: John Wiley & Sons, 1967.

Berko J. The Child’s Learning of English Morphology // Word. – 1958. – Vol. 14, № 2–3. – P. 150–177. DOI: 10.1080/00437956.1958.11659661.

Brown R. A First Language: The Early Stages. – Cambridge, MA: Harvard University Press, 1973.

Bruner J. S. Child’s Talk: Learning to Use Language. – New York: W. W. Norton, 1983.

Slobin D. I. (ed.). The Crosslinguistic Study of Language Acquisition. Vol. 1: The Data. – Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum Associates, 1985.

Tomasello M. Constructing a Language: A Usage-Based Theory of Language Acquisition. – Cambridge, MA: Harvard University Press, 2003.

Clark E. V. First Language Acquisition. 2nd ed. – Cambridge: Cambridge University Press, 2009.

MacWhinney B. The CHILDES Project: Tools for Analyzing Talk. 3rd ed. – Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum Associates, 2000.

Downloads

Published

2026-06-25
Loading...