XALQARO BAHOLASH MA’LUMOTLARI ASOSIDA MAKTAB DIREKTORLARINING BOSHQARUV KOMPETENSIYALARINI RIVOJLANTIRISHNING STRUKTURAVIY-FUNKSIONAL MODELI
Keywords:
maktab direktori, boshqaruv kompetensiyasi, xalqaro baholash dasturlari, strukturaviy-funksional model, rivojlantirish mexanizmi, pedagogik shart, ma’lumotga asoslangan qaror, monitoring va refleksiyaAbstract
Maqolada xalqaro baholash dasturlarining natija va kontekst ma’lumotlarini maktabni takomillashtirish qarorlariga aylantirishga yo‘naltirilgan direktor boshqaruv kompetensiyalarini rivojlantirish modeli ishlab chiqildi. Tadqiqotning maqsadi modelning tarkibiy bloklari, ular o‘rtasidagi funksional aloqalar, amalga oshirish mexanizmlari va pedagogik shartlarini nazariy jihatdan asoslashdan iborat. Nazariy-konstruktiv dizaynda 24 ta normativ, metodologik va ilmiy manba maqsadli tanlanib, qiyosiy kontent-tahlil, funksional dekompozitsiya, konstrukt xaritalash va strukturaviy-funksional modellashtirish usullari qo‘llandi. Natijada maqsadli-metodologik, diagnostik-analitik, mazmuniy-jarayonli, hamkorlik va resurs, monitoring-refleksiv hamda natijaviy bloklardan iborat olti blokli model taklif etildi. Modelda individual kasbiy rivojlanish trayektoriyasi bilan maktabni takomillashtirish sikli ish joyidagi yagona daliliy mahsulot orqali tutashtirildi. Diagnostik-analitik, ma’lumotga asoslangan strategik qaror, ish joyidagi kasbiy rivojlanish va pedagogik liderlik, tashkiliy-kommunikativ hamkorlik hamda raqamli monitoring va refleksiv tuzatish mexanizmlari kirish–jarayon–natija zanjirida izohlandi. Rivojlanish natijalarini individual, faoliyat va tashkiliy darajalarda qayd etish, modelning invariant yadrosini saqlagan holda hududiy va maktab kontekstiga moslashtirish mezonlari belgilandi. Model keyingi ekspert va empirik validatsiya uchun nazariy asos sifatida tavsiya etiladi.
References
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi. Davlat umumiy o‘rta ta’lim muassasalari direktori lavozimiga nomzodlarni menejerlik o‘quv kurslarida o‘qitish va ularga menejerlik sertifikatini berish tartibi to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash haqida: 2023-yil 25-dekabrdagi 681-son qaror. URL: https://lex.uz/uz/docs/-6705811.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi. Maktabgacha va maktab ta’limi xodimlarining uzluksiz kasbiy rivojlantirish tizimini takomillashtirish to‘g‘risida: 2024-yil 20-dekabrdagi 867-son qaror. URL: https://lex.uz/uz/docs/-7271575.
OECD. PISA 2025 Assessment and Analytical Framework. Paris: OECD Publishing, 2026. https://doi.org/10.1787/86c36975-en.
OECD. Results from TALIS 2024: The State of Teaching. Paris: OECD Publishing, 2025. https://doi.org/10.1787/90df6235-en.
UNESCO. Global Education Monitoring Report 2024/5: Leadership in Education: Lead for Learning. Paris: UNESCO, 2024.
Australian Institute for Teaching and School Leadership. Australian Professional Standard for Principals and the Leadership Profiles. Melbourne: AITSL, 2014.
National Policy Board for Educational Administration. Professional Standards for Educational Leaders 2015. Reston, VA: NPBEA, 2015.
Djurayev R.X., Turg‘unov S.T. Ta’lim menejmenti. Toshkent: Voris-nashriyot, 2012. 168 b.
Abdullayeva Sh.A. Pedagogik diagnostika. Toshkent: Innovatsiya-Ziyo, 2021. 230 b.
Axmedov M.U. Xalq ta’limi tizimida ta’lim sifati monitoringini amaliyotga joriy etish texnologiyasi // Ta’lim va innovatsion tadqiqotlar. 2023. № 5. B. 118–123.
Axmedov M.U. Качество среднего образования как педагогическая проблема // Образование и инновационные исследования. 2023. № 10. С. 89–92.
Axmedov M.U. Umumta’lim maktab direktorlarining malakasini oshirishda ta’lim sifati monitoringini takomillashtirish: monografiya. Toshkent: Olam Print, 2025.
Leithwood K., Harris A., Hopkins D. Seven Strong Claims About Successful School Leadership Revisited // School Leadership and Management. 2020. Vol. 40, No. 1. P. 5–22. https://doi.org/10.1080/13632434.2019.1596077.
Hallinger P. Leadership for Learning: Lessons from 40 Years of Empirical Research // Journal of Educational Administration. 2011. Vol. 49, No. 2. P. 125–142. https://doi.org/10.1108/09578231111116699.
Spillane J.P. Distributed Leadership. San Francisco: Jossey-Bass, 2006. 144 p.
Mandinach E.B., Gummer E.S. Data Literacy for Educators: Making It Count in Teacher Preparation and Practice. New York: Teachers College Press, 2016. 176 p.
Schildkamp K. Data-Based Decision-Making for School Improvement: Research Insights and Gaps // Educational Research. 2019. Vol. 61, No. 3. P. 257–273. https://doi.org/10.1080/00131881.2019.1625716.
Schildkamp K., Poortman C.L., Ebbeler J., Pieters J.M. How School Leaders Can Build Effective Data Teams: Five Building Blocks for a New Wave of Data-Informed Decision Making // Journal of Educational Change. 2019. Vol. 20. P. 283–325. https://doi.org/10.1007/s10833-019-09345-3.
Bryk A.S., Gomez L.M., Grunow A., LeMahieu P.G. Learning to Improve: How America’s Schools Can Get Better at Getting Better. Cambridge, MA: Harvard Education Press, 2015. 280 p.
Wenger E. Communities of Practice: Learning, Meaning, and Identity. Cambridge: Cambridge University Press, 1998. 336 p.
Knowles M.S., Holton E.F., Swanson R.A. The Adult Learner: The Definitive Classic in Adult Education and Human Resource Development. 8th ed. London: Routledge, 2015. 402 p.
Guskey T.R. Evaluating Professional Development. Thousand Oaks, CA: Corwin Press, 2000. 328 p.
Desimone L.M. Improving Impact Studies of Teachers’ Professional Development: Toward Better Conceptualizations and Measures // Educational Researcher. 2009. Vol. 38, No. 3. P. 181–199. https://doi.org/10.3102/0013189X08331140.
DeVellis R.F., Thorpe C.T. Scale Development: Theory and Applications. 5th ed. Thousand Oaks, CA: SAGE, 2021. 320 p.