QORAXONIYLAR DAVRIDA MOVAROUNNAHRNING SIYOSIY VA MADANIY TARAQQIYOTI
Keywords:
Qoraxoniylar, Movarounnahr, Somoniylar, Samarqand, Buxoro, Sotuq Bug‘roxon, Nasr ibn Ali, Yusuf Xos Hojib, Mahmud Qoshg‘ariy, Qutadg‘u bilig, Devonu lug‘otit-turk, me’morchilik.Abstract
Ushbu maqolada X–XII asrlarda Movarounnahrda hukmronlik qilgan Qoraxoniylar sulolasining siyosiy tarixi va madaniy taraqqiyoti yoritiladi. Qoraxoniylarning Yettisuv va Sharqiy Turkiston hududlarida siyosiy kuch sifatida shakllanishi, Sotuq Bug‘roxon davrida islom dinining qabul qilinishi, 992 va 999-yillardagi Movarounnahr yurishlari hamda Somoniylar davlatining tugatilishi tahlil qilinadi. Shuningdek, 1040–1041-yillarda davlatning Sharqiy va G‘arbiy Qoraxoniylarga bo‘linishi, G‘arbiy Qoraxoniylar markazining Samarqandga aylanishi va XII asrda Qoraxoniylar siyosiy mavqeining zaiflashuvi ko‘rib chiqiladi. Maqolada Qoraxoniylar davrida shaharsozlik, me’morchilik, ta’lim va ilm-fan taraqqiyoti, Yusuf Xos Hojibning “Qutadg‘u bilig” hamda Mahmud Qoshg‘ariyning “Devonu lug‘otit-turk” asarlarining tarixiy ahamiyati aniq misollar asosida ochib beriladi. Qoraxoniylar davrining Movarounnahr tarixidagi o‘rni siyosiy hokimiyat almashinuvi bilangina emas, balki turkiy va islomiy madaniyatning bir-biri bilan uyg‘unlashuvi jarayoni bilan ham belgilanadi.
References
Encyclopaedia Iranica. “Ilak-Khanids.” Qoraxoniylarning Movarounnahrdagi siyosiy hukmronligi va hududlari haqidagi ma’lumotlar.
O‘zbekiston tarixi. O‘zbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi rasmiy portali. “Qoraxoniylar davlati” bo‘limi.
Yusuf Xos Hojib. Qutadg‘u bilig. Toshkent: Fan nashriyoti.
Mahmud Qoshg‘ariy. Devonu lug‘otit-turk. Toshkent: O‘zbekiston Milliy Ensiklopediyasi.
Ulashova S.U., Ochilova D.J. Qoraxoniylar davrida ta’lim: Yusuf Xos Hojib va Mahmud Qoshg‘ariy faoliyati. ORIENS, 2025.
Downloads
Published
Versions
- 2026-09-29 (2)
- 2026-09-01 (1)