VEGETATIV NERV TIZIMI TOLALARINING MORFOFIZIOLOGIK XUSUSIYATLARI VA SINAPTIK O‘TKAZUVCHANLIK MEXANIZMLARI
Keywords:
Avtonom nerv tizimi, preganglionar tolalar, postganglionar tolalar, mediatorlar, atsetilxolin, noradrenalin, harakat potensiali, sinaps, xolinesteraza.Abstract
Ushbu maqolada avtonom (vegetativ) nerv tizimi tolalarining o‘ziga xos morfologik tuzilishi va ulardagi fiziologik jarayonlar chuqur tahlil qilinadi. Tadqiqotda somatik nerv yo‘llaridan farqli o‘laroq, vegetativ nerv yo‘llarining ikki neyronli tuzilishi, ganglionlarda uzilishi va tolalarining diametri bo‘yicha farqlanishi yoritilgan. Preganglionar (V-toifa) va postganglionar (S-toifa) tolalarining qutblanish xususiyatlari, ulardagi qo‘zg‘aluvchanlik darajasi, reobaza va xronaksiya ko‘rsatkichlari solishtirilgan. Shuningdek, maqolada nerv impulslarining tarqalish tezligi, harakat potensialining davomiyligi hamda sinapslarda mediatorlarning (atsetilxolin va noradrenalin) roli ilmiy asoslab berilgan. Kimyoviy o‘tkazuvchanlikni tasdiqlovchi dalillar va mediatorlarni parchalovchi xolinesteraza hamda aminooksidaza fermentlarining ahamiyati batafsil bayon etilgan.
References
Almatov A.S. Odam va hayvonlar fiziologiyasi. – Toshkent: "Universitet", 2014. – 456 b.
Qurbonov B.O., Qurbonov Sh.Q. Normal fiziologiya (Oliy o‘quv yurtlari uchun darslik). – Toshkent: "Yangi asr avlodi", 2018.
Guyton A.C., Hall J.E. Textbook of Medical Physiology. 13th edition. – Elsevier, 2016. – 1145 p.
Ganong’s Review of Medical Physiology. 26th Edition. – McGraw-Hill Education, 2019.
Anokhin P.K. Biologiya va neyrofiziologiya (Ilmiy asarlar to‘plami). – Moskva: "Meditsina", 2012.
Orlov R.S., Nozdrachev A.D. Normalnaya fiziologiya: uchebnik. – Moskva: GEOTAR-Media, 2015. – 960 s.
Satinov A.A. Vegetativ nerv tizimi morfologiyasi va patologiyasi. – Samarkand: "Zarafshon", 2020.
Berne & Levy Physiology. 7th Edition. Edited by Bruce M. Koeppen and Bruce A. Stanton. – Elsevier, 2018.
Kushakov A.K. Neyrofiziologiya asoslari. – Farg‘ona: "Poligraf", 2017.
Schmidt R.F., Thews G. Human Physiology. – Springer-Verlag, Berlin, 1989 (Revised 2010).
Mirzakarimova M.N. Sinaptik o‘tkazuvchanlik va mediatorlar almashinuvi. – Toshkent: "Fan", 2021.
Purves D., Augustine G.J. Neuroscience. 6th Edition. – Sinauer Associates, 2018.
Abutalipov M.T. Periferik nerv tizimi fiziologiyasi bo‘yicha uslubiy qo‘llanma. – Toshkent: ToshPTI nashriyoti, 2019.
Kandel E.R., Schwartz J.H. Principles of Neural Science. 5th Edition. – McGraw-Hill, 2013.
Hamroqulov Sh.Sh. Avtonom nerv tizimi va gomeostaz (O‘quv qo‘llanma). – Buxoro, 2022.
