ҲАРБИЙ ХИЗМАТЧИЛАРНИНГ ЖИНОИЙ ҚИЛМИШИ ТУШУНЧАСИ ВА УНИНГ ЖИНОЯТ-ҲУҚУҚИЙ ТАБИАТИ

ҲАРБИЙ ХИЗМАТЧИЛАРНИНГ ЖИНОИЙ ҚИЛМИШИ ТУШУНЧАСИ ВА УНИНГ ЖИНОЯТ-ҲУҚУҚИЙ ТАБИАТИ

Authors

  • Абдуллаев Абдугаффор Абдуллаевич Ўзбекистон Реcпубликаси Жамоат хавфсизлиги университети мустақил изланувчиси

Keywords:

ҳарбий хизматчи, жиноий қилмиш, ҳарбий жиноятлар, ҳарбий хизматни ўташ тартиби, махсус субъект, жиноий жавобгарлик, жиноят таркиби, ҳарбий интизом, қиёсий-ҳуқуқий таҳлил, тарихий-ҳуқуқий ёндашув, квалификация масалалари, ҳарбий ҳуқуқ институти, давлат мудофаа қобилияти, жиноят-ҳуқуқий сиёсат, қонунчиликни такомиллаштириш, ҳуқуқни қўллаш амалиёти, миллий қонунчилик, илмий-назарий таҳлил.

Abstract

Мазкур илмий мақолада ҳарбий хизматчиларнинг жиноий қилмиши тушунчасининг назарий-ҳуқуқий мазмуни, унинг жиноят-ҳуқуқий табиати ва институционал хусусиятлари комплекс таҳлил қилинади. Тадқиқотда ҳарбий хизматни ўташ тартибига қарши жиноятларнинг умумий жиноятлар тизимидаги ўрни, уларнинг ўзига хос объектив ва субъектив белгилари ҳамда махсус субъект институти билан боғлиқ жиҳатлари ёритиб берилади. Шунингдек, ҳарбий хизматчиларнинг жиноий қилмишлари тушунчасини миллий қонунчиликда аниқ ва мукаммал ифода этиш зарурати илмий асосланади.

Мақолада тарихий-ҳуқуқий ёндашув асосида ҳарбий жиноятлар институтининг шаклланиш босқичлари таҳлил қилиниб, миллий давлатчилик анъаналари, жумладан, ҳарбий интизом ва жавобгарлик масалаларига оид ҳуқуқий қарашлар эволюцияси кўриб чиқилади. Хорижий давлатлар жиноят қонунчилигида ҳарбий хизматчилар жавобгарлигининг тартибга солиниши қиёсий-ҳуқуқий жиҳатдан ўрганилиб, илғор тажрибалар умумлаштирилади.

Тадқиқот натижасида “ҳарбий хизматчиларнинг жиноий қилмиши” тушунчасига муаллифлик таърифи ишлаб чиқилиб, уни қонунчилик даражасида мустаҳкамлаш зарурати асосланади. Шу билан бирга, ҳарбий хизматни ўташ тартибига қарши жиноятларни квалификация қилишда ягона ёндашувни шакллантириш, ҳуқуқни қўллаш амалиётида юзага келаётган айрим муаммоларни бартараф этиш ҳамда ҳарбий ҳуқуқ институтини такомиллаштириш бўйича илмий таклиф ва тавсиялар илгари сурилади. Мазкур тадқиқот ҳарбий интизомни мустаҳкамлаш, давлат мудофаа қобилиятини таъминлаш ва жиноят-ҳуқуқий сиёсатни такомиллаштириш нуқтаи назаридан муҳим аҳамият касб этади.

References

Мирзиёев Ш.M. Буюк келажагимизни мард ва олижаноб халқимиз билан бирга қурамиз // Замон билан ҳамнафас диёр. 2016-йил 1-ноябрдаги Андижон вилояти сайловчилар вакиллари билан учрашувдаги нутқи. – Т., "Ўзбекистон" 2017., 22 б.

Уголовно-процессуальный кодекс Российской Федерации, ст.30-31/ Wehrstrafgesetz [Уголовный закон по делам военнослужащих] в редакции официальной публикации от 24 мая 1974 года, Уголовно-процессуальный акт Южной Корее Закон № 341 от 23 сентября 1954 г. Статья 16-2. ва бошқалар.

Федеральный закон от 03.02.2014 N 7-ФЗ "О внесении изменений в отдельные законодательные акты Российской Федерации по вопросам деятельности военной полиции Вооруженных Сил Российской Федерации" // СПС «КонсультантПлюс» https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31160167&pos=2;-61#pos=2;-61, https://base.garant.ru/135907/57d7fb69cad1d16755d39d2aae86cc1c/ мурожаат санаси 01.02.2025

Ахмедов Б. Соҳибқирон Темур.–Т.: Абдулла Қодирий, 1996.– Б.23

Муқимов З., Маматов Х. Амир Темур тузукларида давлат ва ҳуқуқ масалалари. – Т. Янги аср авлоди, 2001. – Б. 92-93.

Прудников М.Н. История государства и права зарубежных стран. // – М.: Юрайт. – 2013. – С. 322, 495, 623.

Мацкевич И.М. Преступность военнослужащих. // авт.реф.д.ю.н. – М.: – 2002.– С.4.

Исраилов И.М. Преступления против порядка подчиненности и воинских уставных взаимоотношений. // авт.к.ю.н. – Ростов-на-Дону.: – 2009

Жарких В.А. Насильственные преступления против военной службы. // авт.к.ю.н. – Краснодар.:-2005.

Лопатин М.Ю. “Неосторожная преступность военнослужащих” // авт.к.ю.н. –М.:–2012 г,

Агишев Р.М. “Воинская преступность; криминологический и уголовно-правововй аспекты” // авт.к.ю.н., – Санкт-Петербург.: – 2005 г.

Ўзбекистон Республикасининг “Умумий ҳарбий мажбурият ва ҳарбий хизмат тўғрисида”ги Қонуни Тошкент ш., 2002 йил 12 декабрь, 436-II-сон

Ўзбекистон Республикаси Президентининнг 2019 йил 19 сентябрдаги “Ўзбекистон Республикаси фуқароларининг ҳарбий хизматни ўташ тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида”ги ПҚ-4447-сон Қарори ва Низоми

Ўзбекистон Республикасининг Жиноят Кодекси https://www.lex.uz/acts/111453 мурожаат санаси 02.03.2025 йил

Рустамбаев М.Х. Ўзбекистон Республикаси Жиноят ҳуқуқи курси 1 том Умумий қисм жиноят ҳақида таълимот олий таълим муассасалари учун даврслик (2-нашр, тўлдирилган ва қайта ишланган) // – Т., – 2018. – Б.29

Юридик шахсларни жиноий тартибда жазолаш кўзланмоқда. Самир Латипов.

https://www.norma.uz/uz/qonunchilikda_yangi/yuridik_shahslarni_jinoiy_tartibda_jazolash_kuzlanmoqda 30.04.2018 мурожаат санаси санаси 21.02.2025 йил

Таганцев Н. С. Русское уголовное право: лекции. Часть Общая. – М., 1994. – Т. 1. – С. 15–16

Генрих Н.В., Квашис В. Е. Понятие уголовного права (методологические аспекты введения в уголовное право). Научный вестник Омской Академии МВД России № 2(61), 2016.

Усмоналиев М. Жиноят ҳуқуқи (Умумий қисм) // – Т.; 2010 – Б. 38-39.

Русман А.А. Прекращение уголовного дела в связи с примирением сторон на стадии предварительного расследования // Автореф. дис... канд. юрид. наук – Челябинск., – 2006 – С. 12

Ўзбекистон Республикасининг Жиноят Кодекси 8-бўлим атамаларнинг ҳуқуқий маъноси https://www.lex.uz/acts/111453 мурожаат санаси 02.03.2025 йил

Ўзбекистон юридик энциклопедияси. Иккинчи нашр. // – Т., “Адолат” – 2011. – Б.609

Юридик энциклопедия. Ю.ф.д. проф. У.Таджихановнинг умумий таҳрири остида.Т.; 2001.–Б. 154

Downloads

Published

2026-03-01
Loading...