MOLIYAVIY NAZORAT TIZIMIDA STATISTIK TAHLIL USULLARINI QO‘LLASH VA UNING SAMARADORLIGINI OSHIRISH YO‘LLARI
Ключевые слова:
moliyaviy nazorat, statistik tahlil, tanlanma kuzatuv, korrelyatsiya-regressiya, vaqtli qatorlar, moliyaviy xatarlar, audit, dispersion tahlil.Аннотация
Ushbu maqolada moliyaviy nazorat tizimida statistik tahlil usullarini qo‘llashning nazariy-uslubiy va amaliy jihatlari yoritilgan. Moliya asoslari hamda statistika fanlarining o‘zaro interdisiplinar bog‘liqligi, moliyaviy xatarlarni aniqlash, korxona va tashkilotlarda pul mablag‘larining maqsadli sarflanishini baholashda statistik ko‘rsatkichlar va metodlarning (tanlanma kuzatuv, korrelyatsiya-regressiya tahlili, dispersion tahlil, vaqtli qatorlar) o‘rni tadqiq etilgan. Shartli korxonaning oylik xarajatlari misolida hamda O‘zbekiston iqtisodiy o‘sishining 2013–2023-yillardagi real ma’lumotlari asosida anomal chetlanishlarni aniqlash usullari ko‘rsatib berilgan. Kichik tanlanmada an’anaviy “3-sigma” qoidasi anomaliyani aniqlay olmasligi, chidamli usullar esa uni ishonchli aniqlashi isbotlangan.
Библиографические ссылки
O‘zbekiston Respublikasining “Hisob palatasi to‘g‘risida”gi Qonuni. Lex.uz milliy qonunchilik ma’lumotlari bazasi. https://lex.uz/en/acts/-4394324
“Davlat moliyaviy nazorati to‘g‘risida”gi qonun loyihasi e’lon qilindi. Kun.uz, 06.10.2019. https://kun.uz/news/2019/10/06/davlat-moliyaviy-nazorati-togrisidagi-qonun-loyihasi-elon-qilindi
Saparov E. Rivojlangan xorijiy davlatlarda davlat moliyaviy nazoratining ilg‘or tajribalari va undan O‘zbekiston foydalanishi. https://doi.org/10.5281/zenodo.18621058
Gujarati D.N., Porter D.C. Basic Econometrics. 5th ed. New York: McGraw-Hill, 2009.
Brealey R.A., Myers S.C., Allen F. Principles of Corporate Finance. 13th ed. New York: McGraw-Hill Education, 2020.
Markowitz H. Portfolio Selection // The Journal of Finance, 1952, Vol. 7, No. 1, pp. 77–91.
Montgomery D.C. Introduction to Statistical Quality Control. 8th ed. Hoboken: Wiley, 2019.
Box G.E.P., Jenkins G.M., Reinsel G.C., Ljung G.M. Time Series Analysis: Forecasting and Control. 5th ed. Hoboken: Wiley, 2015.
Cochran W.G. Sampling Techniques. 3rd ed. New York: Wiley, 1977.
IAASB. International Standard on Auditing (ISA) 530, Audit Sampling. International Federation of Accountants (IFAC).
Nigrini M.J. Benford’s Law: Applications for Forensic Accounting, Auditing, and Fraud Detection. Hoboken: Wiley, 2012.
Uzbekistan GDP. Worldometers (World Bank va BMT ma’lumotlari asosida). https://www.worldometers.info/gdp/uzbekistan-gdp/
Uzbekistan’s GDP increased by 7.4% in 2021. Kun.uz, 27.01.2022. https://kun.uz/en/news/2022/01/27/uzbekistans-gdp-increased-by-74-in-2021
World Bank predicts Uzbekistan’s GDP growth in 2020 at 1.6%. Kun.uz. https://kun.uz/en/53067979
Iglewicz B., Hoaglin D.C. How to Detect and Handle Outliers. Milwaukee: ASQC Quality Press, 1993.