STRESS VA KORTIZOL: ORGANIZMGA IJOBIY VA SALBIY TA’SIRLAR
Kalit so‘zlar:
Stress, kortizol, gormon, immunitet, metabolizm, yurak-qon tomir tizimi, psixologik holat.Annotatsiya
Ushbu maqolada stress holatida ajraladigan kortizol gormoni va uning organizmga ta’siri tahlil qilinadi. Kortizolning ijobiy ta’siri — energiya manbaini faollashtirish, yallig‘lanishga qarshi himoya va moslashuv mexanizmlarini kuchaytirish bilan bog‘liq. Shu bilan birga, uzoq muddatli yoki ortiqcha kortizol sekretsiyasi yurak-qon tomir tizimi, immunitet, metabolizm va psixik holatga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Maqolada kortizolning fiziologik va patofiziologik rollari ilmiy manbalar asosida yoritilgan.
Foydalaniladigan adabiyotlar
Psixoneyroendokrinologiya jurnali. (2019). Stress holatida kortizol darajasining fiziologik o‘zgarishlari. London: Elsevier nashriyoti.
Hamshiralik ta’limi va amaliyoti jurnali. (2020). Surunkali stress va kortizol darajasining klinik tahlili. Madrid: SciELO elektron bazasi.
Endokrin tadqiqotlar sharhi. (2022). Cortisol Awakening Response (CAR) – kortizolning ertalabki tabiiy ritmi. Oksford: Endocrine Research Review.
Neyrostress biologiyasi jurnali. (2023). Trier ijtimoiy stress testi va kortizol darajasining o‘zgarishi. Amsterdam: ScienceDirect.
Kasalliklar jurnali. (2024). Surunkali stressning metabolik va immun tizimlarga ta’siri. Bazel: MDPI nashriyoti.
Psixosomatik tadqiqotlar jurnali. (2023). Soch kortizoli biomarkeri orqali stressning uzoq muddatli ta’siri. Nyu-York: Elsevier.
Yurak-qon tomir tadqiqotlari hisobotlari. (2024). Kortizol darajasi va yurak kasalliklari o‘rtasidagi bog‘liqlik. Parij: ScienceDirect.
Scientific Reports (Nature). (2024). Shifokorlar orasida stress va “burnout” sindromining kortizol bilan bog‘liqligi. London: Nature Publishing Group.
Cleveland Clinic. (2024). Cortisol hormone – tanadagi vazifasi va muvozanati haqida umumiy ma’lumot. Cleveland (AQSh).
Harvard Health Publishing. (2024). Stress javobi va kortizolning salomatlikdagi roli. Boston: Harvard University Press.
