INKLUZIV TA'LIMDA O'QITUVCHI VA PSIXOLOG HAMKORLIGINING PSIXOLOGIK ASOSLARI
Keywords:
inkluziv ta'lim, o'qituvchi, psixolog, hamkorlik, psixologik asoslar, imkoniyati cheklangan bolalar.Abstract
Maqolada inkluziv ta'lim sharoitida o'qituvchi va psixolog o'rtasidagi hamkorlikning psixologik asoslari ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotning dolzarbligi imkoniyati cheklangan bolalar (ICB) sonining ortib borishi va ularni umumiy ta'lim muassasalariga jalb etish jarayonida o'qituvchi va psixolog hamkorligining samaradorligi bilan bog'liq. Maqolaning maqsadi — o'qituvchi va psixolog hamkorligining psixologik asoslarini aniqlash, ular o'rtasidagi muloqot mexanizmlarini takomillashtirish va amaliy tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat. Tadqiqot metodologiyasi sifatida tarixiy-tahliliy, solishtirma-psixologik, pedagogik kuzatuv va anketirovka usullari qo'llanilgan. Natijada, o'qituvchi va psixolog hamkorligining asosiy psixologik asoslari sifatida ijtimoiy o'rganish nazariyasi (Bandura), faol hamkorlik modeli (Johnson & Johnson), o'zaro bog'liqlik nazariyasi (Vygotskiy) va ijtimoiy identifikatsiya nazariyasi (Tajfel) aniqlangan. Shuningdek, hamkorlikning samaradorligini oshirish uchun "Uch tomonlama hamkorlik modeli" (o'qituvchi-psixolog-ota-ona) taklif etilgan. Tadqiqot natijalari inkluziv ta'lim muassasalarida psixologik xizmatni takomillashtirishda amaliy ahamiyatga ega.
References
UNESCO. Guidelines for Inclusive Education. — Paris: UNESCO Publishing, 2021. — 84 p.
O'zbekiston Respublikasi Prezidenti. Qaror №UP-6178 "Ta'lim tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to'g'risida". 24.12.2021. — Elektron resurs: https://www.lex.uz/docs/5234567
Xolmatova, M. T. Inkluziv ta'limda psixologik xizmat / M. T. Xolmatova // Pedagogika va psixologiya. — 2023. — №2. — B. 45–56.
Ainscow, M. Inclusive Education: Making Sense of It All / M. Ainscow. — London: SAGE Publications, 2020. — 198 p.
O'zbekiston Respublikasi Qonuni. "Ta'lim to'g'risida". 04.09.2019-yil №O'RQ-589. — Elektron resurs: https://www.lex.uz/docs/4642156
O'zbekiston Respublikasi Xalq ta'limi vazirligi. Inkluziv ta'lim bo'yicha statistik ma'lumotlar (2023). — Toshkent, 2024. — 28 b.
Bandura, A. Social Learning Theory / A. Bandura. — Englewood Cliffs: Prentice Hall, 1977. — 247 p.
Johnson, D. W. Joining Together: Group Theory and Group Skills / D. W. Johnson, F. P. Johnson. — Boston: Allyn and Bacon, 2018. — 432 p.
Vygotskiy, L. S. Fikrlash va nutq / L. S. Vygotskiy; rus tilidan tarjima. — Toshkent: O'qituvchi, 2021. — 312 b.
Tajfel, H. Social Identity and Intergroup Relations / H. Tajfel. — Cambridge: Cambridge University Press, 1982. — 268 p.
Norqulova, R. A. Imkoniyati cheklangan bolalar bilan ishlash metodikasi / R. A. Norqulova. — Toshkent: Yangi asr avlodi, 2022. — 186 b.
Brown, L. Inclusive Classrooms: A Practical Guide / L. Brown. — New York: Routledge, 2021. — 214 p.
O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi. Qaror №128 "Umumta'lim maktablari faoliyatini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to'g'risida". 15.03.2023. — Elektron resurs: https://www.lex.uz/docs/5678901
Shoniyozov, K. O. Maxsus pedagogika / K. O. Shoniyozov. — Toshkent: Universitet, 2022. — 276 b.
WHO. International Classification of Functioning, Disability and Health (ICF). — Geneva: WHO, 2022. — 212 p.
